Vitamin

Vitamin preparatları — tərkibində vitaminlər olan dərman maddələri. Vitamin çatışmazlığı nəticəsində baş verən xəstəlik hallarının qarşısının alınmasında və ya müalicəsində, eləcə də bəzi başqa xəstəliklərin müalicəsində işlədilir. Vitamin preparatları sintetik yolla, yaxud bitki və heyvan orqanlarından alınır. Vitamin preparatları tablet, poroşok, damcı, məhlul və s. halında hazırlanır. Əsas vitamin preparatları aşağıdakılardır: A vitamini (retinol, akseroftol) - dərinin buynuz qatının qalınlaşması, həzm aparatı xəstəliklərində, eləcə də gecəkorluğu, kseroftalmiya və başqa göz xəstəliklərində işlədilir. Retinol preparatları treska balıqlarının qaraciyərindən hazırlanır (balıq yağı), yaxud sintez yolu ilə alınır (akseroferol-asetat və palmitat). 1 q balıq yağında 350 BV (beynəlxalq vahid) A vitamini var. A vitamini yağda hazırlanır, məhlulu halında buraxılır. A vitamin adətən, içilir, bəzən də əzələyə vurulur, yanmış yaxud çatlamış dəriyə isə sürtülür. B\1 vitamini (tiamin) - tiamin-xlorid və ya tiamin-bromid şəklində işlədilir. Beri-beri, nevrit, polinevrit, xora xəstəlikləri, qastrit, peşə zəhərlənmələri, ürək-damar sistemi və qaraciyər xəstəlikləri, diabet və sairədə təyin edilir. Sintetik B1 vitamini (tiamin-bromid və ya tiamin-xlorid) poroşok, tablet (1,2 mq, 2,4 mq, 6 mq və 12 mq) şəklində və ampulalarda (1 ml) buraxılır. B2 vitamini (riboflavin) - narıncı-sarı rəngli poroşokdur; sintez yolu ilə alınır. Seborreyalı ekzemada, gec sğalan yaralar və trofik xoralarda, mastit, blefarit, gecəkorluğu, həzm yolu xəstəliklərində və s.-də istifadə olunur. Preparat poroşok, tablet (0,002 q, 0,005 q və 0,01 q) və gözə damızdırmaq üçün məhlul halında buraxılır. B3 vitamini (pantotenat turşusu). Müalicədə pantotenat turşusunun sintez yolu ilə alınan kalsium duzundan istifadə edilir. Polinevrit, bağırsaq otoniyası, bronxit, bronxopnevmoniya, allergiya və s. xəstəliklərin müalicəsində təyin edilir. Tablet şəklində (0,1 q) və ampulalarda (2 ml) buraxılır. Kalsium-pantotenatın 5%-li məhlulundan yanıq və çətin sağalan yaraların müalicəsində (tənzifi isladıb üzərinə qoymaqlq), eləcə də qarqara üçün və məlhəm şəklində istifadə edilir. Tənəffüs yollarının xəstəliklərində kalsium-pantotenatın 4%-li məhlulu inhalasiya üçün işlədilir. PP vitamini (nikotin turşusu) - sintez yolu ilə alınıb, pellaqra və bəzi psixozlarda, damar spazmları, xora xəstəliklərində, qurğuşun, benzol, arsen, civə ilə zəhərlənmələrdə müalicə məqsədi ilə təyin edilir. Tablet şəklində (0,05 q), eləcə də ampulalarda (1 ml) buraxılır. B6 vitamini (piridoksin). Müalicə üçün sintez yolu ilə alınmış piridoksin-hidroxloriddən istifadə olunur. Sinir sistemi xəstəliklərinin müalicəsində, hamiləlik toksikozlarında, dəri və həzm sistemi xəstəliklərində təyin olunur. Poroşok, tablet şəklində (0,002 q, 0,005 q və 0,01 q) və ampulalarda (1 ml) buraxılır. Məhlulu dəri altına və əzələyə vurulur. B\C vitamini (foli turşusu). Müalicə məqsədi ilə poroşok və tablet ((0,001 q və 0,002) şəklində buraxılır; sintez yolu ilə alınır. Orqanizmdə qanyaranma prosesinin bəzi pozğunluqlarında (makrositar qanazlığı), spru və xronik bağırsaq xəstliklərinin müalicəsində işlədilir. B12\ vitamini (siankobalamin) - qanazlığının müxtəlif növlərində, şüa xəstəliyində, qırmızı qurdeşənəyində (dəri vərəmi), sinir sisteminin bəzi xəstəliklərində işlədilir. Dərman hazırlamaq üçün alınan sianokobalamin tünd-qırmızı rəngli poroşokdur. Dərman ampulalarda (1 ml) buraxılır, əzələyə və ya dəri altına vurulur (məhlulun rəngi çəhrayı və ya açıq-qırmızıdır). Qaramal və ya balinanın qaraciyərinin qatı ekstraktı olan kampolon preparatının, habelə qaramal ciyərindən alınmış ekstraktla kobalt-sulfat qarışığından ibarət antianeminin tərkibində az miqdarda B\12 vitamini var. B15 vitamini (kalsium-panqamat) - orqanizmdə maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır, hipoksiya, ağciyərin bəzi xəstəliklərində, hepatitdə istifadə olunur. Tablet (0,05 q) şəklində buraxılır. Xolin-xlorid - B qrupu vitaminlərdəndir. Sintez yolu ilə alınır. 20%-li məhlulu içilir, 1%-li məhlulu isə venaya vurulur. Başlıca olaraq qaraciyər xəstəliklərində təyin edilir. C vitamini (askorbin turşusu) - skorbut (sinqa), bəzi mədə-bağırsaq yolu xəstəliklərində, allergiyalarda, aterosklerozda, qanaxmalarda, yoluxucu xəstəliklərdə, peşə zəhərlənmələrində və s. təyin edilir. Kristal askorbin turşusu sintez yolu ilə alınıb, poroşok, tablet (0,05 q, 0,1 q və 0,2 q) şəklində və ampulalarda ( 1 ml, 2 ml və 5 ml) buraxılır. Bitkilərdən də C vitaminli preparatlar hazırlanır (vitaminli şirə, vitaminli çay, itburnu meyvələrinin quru konsentratı və s.) P vitamini. Çay yarpağından və sitrus bitkilərindən alınan P vitamini, habelə rutin və kversetin dərman preparatı kimi işlədilir. Bu preparatlar hemorragik diatezdə, gözün tor qişasına qan sızdıqda, septik endokartitdə, revmatizm, qlomerulonefrit, hipertoniya və s. xəstəliklərin profilaktika və müalicəsində təyin edilir. P vitamini preparatları qanın laxtalanma qabiliyyəti yüksək olanlara zərərli təsir göstərir. D\2 vitamini (kalsiferol və ya erqokalsiferol) - raxit əleyhinə spesifik maddədir. D\2 vitamini, həmçinin tetaniyada, qurdeşənəyi xəstəliyində və s.-də təyin edilir. Yağda, spirtdə məhlul halında hazırlanır. 1 q balıq yağında 30 BV D\2 vitamini var. 1 q-ında 20 000 BV D\2 vitamini olan videin preparatı poroşok halında, 500, 1000, 10 000 BV olan isə tablet halında buraxılır. E vitamini (tokoferol, erevit) - tromboflebit və flebitlərdə, obliterasiyaedici endarteriitdə, trofik xoralarda, əzələ distrofiyasında, hamiləliyin pozulmasının və vaxtından əvvəl doğumun qarşısını almaq üçün, habelə hamiləlik toksikozlarında və s. işlədilir. Yağda hazırlanan məhlulu kapsullarda (0,025 q, 0,05 q, 0,1 q, 0,2 q) və tokoferol asetat ampulalarda (1 ml) buraxılır. K\3 vitamini (vikasol). Tibbi məqsədlə sintez yolu ilə alınır. Tablet şəklində (0,01 q, 0,015 q, 0,2 q) və ampulalarda (1 ml) buraxılır. Kapillyar qanaxmalarda, hepatitdə və s. xəstəliklərdə işlədilir. Vitamin preparatlarının təsirini artırmaq üçün müxtəlif vitaminlərin kombinasiyasından ibarət polivitaminlərdən istifadə edilir. Polivitaminlər tablet şəklində hazırlanıb, polihipovitaminozların profilaktika və müalicəsində xəstəyə verilir. Vitaminlərin ən çox aşağıdakı kombinasiyaları hazırlanır: B\1 və C B2 və C C və rutin PP və C B1 B2 və C B1 və c B1, B2, PP və C A1 B1 B2 C A1 B1 B2 B6 PP və kalsium-pantotenat. Bunlarla yanaşı undevit, hendevit və dekamevit polivitaminlərindən də geniş istifadə olunur. Əd.: Машковский М. Д., Лекарственные средства, ч. 2, М., 1972; Витамины и витаминные препараты, под. ред. В. А. Яковлева, М., 1973.

Vitamin çatışmazlığı - orqanizmdə vitamin defisiti nəticəsində əmələ gələn patoloji vəziyyət.\=\