Növlərin mənşəyi



=Sirlərin ən böyüyü= Darwin Galápagos adalarına ayaq basdığı anda, qeyri-adi canlılarla qarşılaşdığını başa düşmüşdü. Bu vulkanik adalar dünyanın başqa heç bir yerində olmayan bitki və heyvan növləri ilə dolu idi (Şəkil 24.1). Alim araşdırmalarına davam etdikcə, bu canlıların nisbi olaraq yeni olduğunun fərqinə vardı. Darwin o günlərdə həmin müşahidələrə əsaslanaraq gündəliyinə bunları yazmışdı:

"“Görünür, zaman və məkan baxımından, sirlərin ən böyüyünə – Yer kürəsində yeni varlıqlarının doğuşuna şahid olmaq üçün buraya gətirilmişik.”"

Alimin yuxusunu qaçıran bu "sirlərin ən böyüyü" növəmələgəlmə, yəni bir bioloji növdən birdən çox yeni növün ortaya çıxması prosesi idi. Mövcud olanın fərqlənməsi yolu ilə yeni canlı əmələ gətirə bilən bu proses Darwin-i heyrətləndirdiyi kimi bu gün də yüzlərlə bioloqu həyəcanlandırmaqdadır. Sonralar, Darwin növəmələgəlmə mexanizmlərinin, həmçinin, orqanizmlərin çoxsaylı ortaq xassələrə malik olmasına işarə edən canlı aləmin vəhdətini izah etməyə kömək etdiyini irəli sürmüşdür. Bir növ ikiyə ayrıldığı zaman yeni doğulan növlər ortaq əcdadlarının bir çox xassələrini qoruyub saxlayırlar. DNA ardıcıllığı səviyyəsində belə bənzərliklər uça bilməyən qarabatdaq (Phalacrocorax harrisi) (Şəkil 24.1) quş növlərinin Amerika qitəsində yaşayan uçma bacarığı olan quşlarla yaxın əlaqəsi olduğunu göstərir. Buna əsasən, uça bilməyən Galápagos adası quşlarının qitədən buraya gələn quşlardan törədiyi nəticəsini çıxarmaq mümkündür.

Növəmələgəlmə, eyni zamanda, populyasiyada allel tezliklərinin dəyişməsi prosesi olan mikrotəkamül ilə növ səviyyəsindən yuxarıda, böyük təkamül proseslərini əhatə edən makrotəkamül arasında nəzəri körpü qurur. Makrotəkamül səviyyəsindəki dəyişikliklərə nümunə olaraq, çoxsaylı növəmələgəlmə hadisələri ilə məməli heyvanlar və ya çiçəkli bitkilər kimi qrupların ortaya çıxmasını göstərmək olar. Mikrotəkamül hadisələri Fəsil 23-də nəzərdən keçirilmişdir. Fəsil 25-də isə diqqətimizi makrotəkamülə yönəldəcəyik. Bu fəsildə onlar arasındakı körpüdən, mövcud növdən yenilərinin törəməsi mexanizmlərindən bəhs olunur. Ancaq ilk növbədə, biologiyada növ anlayışının nəyi nəzərdə tutulduğunu dəqiqləşdirmək lazımdır.